Door Ron Verhoef.

Valthermond, 15 februari 2005 - De eindexamens voor het VMBO moeten worden afgeschaft, aldus de VVD. Doel daarvan is dan dat alle VMBO-ers doorstromen naar het MBO en zo alsnog hun diploma halen, omdat ze op het MBO een vak leren. De VMBO-ers zijn nu eenmaal praktijkmensen en zitten niet met hun neus in de boeken, meent de VVD-fractie. Hoe kan je als leraar nu tegen zo’n mooi plan zijn? Ik ga het u uitleggen.

Allereerst maar een misvatting wegnemen: Op het MBO leer je een vak! Dat is maar ten dele waar. De bedoeling is dat het VMBO het eigenlijke vak aanleert het MBO zorgt dan voor verdieping. Die verdieping is eigenlijk altijd theoretisch, ook voor de mensen in het leerlingenwezen (in het hedendaagse MBO de BBL genaamd). Het MBO steekt dus heel erg in op theorie, naast de praktijk. Toegegeven de overheid wil dit veranderen, maar dat is tot op heden niet het geval. Dus als een VMBO-er niet theoretisch is en daardoor het VMBO niet haalt, heeft het geen zin hem door te laten stromen naar het MBO, dat haalt hij dan ook niet. Op zich is het al bezwaarlijk dat de VVD het MBO gaat zien als vakschool, dat mag het namelijk nooit worden, daarmee halen we de kwaliteit van ons onderwijs onderuit. Het MBO moet de opstap blijven naar het HBO.

Verder vergeet de VVD nog iets. Het VMBO is er niet alleen voor de praktijkmensen. Er is immers ook nog een theoretische leerweg. Deze mensen duiken wel met hun neus in de boeken. Verder moeten we niet vergeten dat VMBO-ers pubers zijn die nooit zullen toegeven een boek van binnen te hebben gezien. Dat geldt vaak zelfs nog voor MBO-ers. Als leraar weet ik vaak wel beter. Ik heb bijvoorbeeld een leerling die bij hoog en bij laag beweerd nooit te lezen. Maar na school duikt hij toch vaak het elektronicalokaal in om daar de nieuwste uitgave van de diverse elektronicatijdschriften te lezen! Buiten het zicht van zijn klasgenootjes en ik laat zijn klasgenootjes ook maar in de waan dat hij nooit leest! Overigens gaat het hier dan om een LTS-er, een van die praktijkjongens dus die volgens de VVD geen interesse hebben in de theorie. En hij is vast niet de enige!

Nu kan mij worden tegengeworpen dat het de VVD om een andere theorie gaat. Vakken als de talen, geschiedenis, aardrijkskunde noem maar op. Maar ook hier gaat het om een misvatting. De meeste leerlingen die ik spreek zijn wel degelijk blij dat ze zulke vakken gehad hebben. Tijdens de stages blijkt namelijk vaak dat veel literatuur (zeker in de elektronica) in het Engels is. Dat de discussies in de kantine niet meer alleen maar gaan over bier, sport en mooie meiden (ik geef les aan een jongensschool). Terug uit stage zijn deze praktijkjongens toch meestal heel blij dat ze al die vervelende theorievakken maar wel gehad hebben.

Maar moeten ze dan worden getoetst? Het antwoord is ja. Op puberleeftijd is leren geen gegeven. Pubers hebben andere zaken aan hun hoofd. Uitgaan, hun imago, noem maar op. Ze zoeken altijd de meest gunstige balans tussen al die dingen. Een avond leren is prima, als je er maar iets mee bereikt. Als er niet getoetst wordt, zal een puber ook niet leren. Dan gaat hij liever uit! Wat zou u doen? Als u niet perse op het werk hoefde te zijn om salaris te ontvangen? Dus ja, toetsten moet en niet om het toetsen, maar om te verzekeren dat de leerling ook iets leert. En mijn ervaring is dat de meeste leerlingen dit ook graag zo willen.

Toevallig heb ik onlangs met leerlingen gesproken over de vraag of we niet alle theorievakken moesten afschaffen en alleen maar praktijk. In het begin waren er een aantal jongens die daar wel warm voor leken te lopen, maar na een kwartiertje praten met de klas (ik heb me met het gesprek niet bemoeid) was het oordeel van alle leerlingen unaniem: Het moet zo blijven als het nu is, een stuk theorie naast de praktijk. Ging de VVD nu maar eens met deze jongens praten.

Door het MBO toegankelijk te maken voor iedereen, los van wat ze kunnen of kennen, zal de kwaliteit onderuit gaan. Dat is duidelijk en dat mag geenszins gebeuren. Het VMBO mag niet nog verder in niveau omlaag. Het niveau is nu al te laag, dankzij al die politici die menen dat allerlei vakken alleen maar overbodige ballast zijn!

Ontken ik hiermee het probleem niet? Nee, dat doe ik niet. Natuurlijk zijn er mensen die zonder diploma het VMBO verlaten. We moeten echter twee dingen in het oog houden. Allereerst betreft het hier een zeer kleine minderheid van het aantal VMBO-ers. Deze minderheid heeft meestal zulke specifieke leerproblemen dat doorstroom naar vervolgonderwijs absoluut geen optie is. En ten tweede herinneren we ons dat de overheid ooit de speciale scholen, die voor deze doelgroep bestonden, willens en wetens de nek om heeft gedraaid! En dat is jammer want de speciale scholen behaalden zeer positieve resultaten en vaak zelfs nog een doorstroom naar MBO en HBO.

Wat moeten we dus doen om te zorgen dat deze mensen ook een diploma krijgen? In mijn ogen moeten we ze onderwijs op maat geven. Ze horen niet thuis in een leerfabriek die het VMBO ontegenzeglijk is. Ze hebben individuele aandacht nodig en daar hebben ze ook recht op. Dat betekent eigenlijk terug naar het speciaal onderwijs. Desnoods met een apart praktijkdiploma zodat inderdaad iedereen een diploma heeft. Maar laten we een ding niet vergeten: Het is of kwaliteit of iedereen een diploma, een combinatie van beide bestaat niet. Dat is bikkelhard, maar wel de realiteit. Ik kies voor kwaliteit en dat betekent helaas dat er mensen zullen afvallen. Als maatschappij hebben we de zorg ervoor deze mensen op te vangen en een plaats te geven en daar ben ik ook voor!

Laten we de examens in het VMBO dus alstublieft houden! Goed onderwijs is goud waard!