Door Jan de Meester

Alkmaar, 18-01-02 - Iedereen is gereserveerd positief over de nieuwe topman van de Nederlandse Spoorwegen de heer Noordzij. Echter, de appendix (aanhangsel) is niet verwijderd uit het bedrijf.

Onder de voormalige directeur Rob den Besten is er een inhaalslag bewerkstelligd om de gevestigde orde met inhoudelijke kennis (hogere middenkader) uit het bedrijf te verwijderen. Voor Den Besten de appendix, voor het bedrijf een uitgesneden hart en een schat aan informatie over het complexe spoorwegbedrijf. Rondom hem kwamen allemaal managers, van hetzelfde soort als in de jampottenfabriek, in dienst die alleen maar dollartekens in hun ogen hadden. Zij wilden geld verdienen. Een uitspraak die één van hen, Huisinga, ook opperde in de bekende loodssessies in Utrecht: „Ik wil geld verdienen en daar heb ik jullie hulp bij nodig”. Hij kreeg Roy Lantain aan zijn zijde en die ging geen enkele confrontatie uit de weg.

Het betekende een werkpakket voor goed opgeleide machinisten, wat meer leek op een veredelde trambestuurder. Het publiek en ook de politiek stonden erbij en keken ernaar. Het rijdend personeel kwam terneergeslagen terug van deze loodssessies met het gevoel dat de soms slechts vijf procent vertraging die er toen (1998) was aan hen werd toegeschreven. De media werden geweerd bij deze sessies en het rijdend personeel ging soms huilend naar huis. Deze dure presentatie - het kostte het bedrijf miljoenen - werd op een Amerikaanse manier gepresenteerd. Met keiharde muziek, 'We're on the move', en een presentatrice gekleed als hoofdconducteur, die nu het televisiespelletje 'Get the Picture' presenteert.

Alle organisaties, die zich de belangen van de reiziger dachten te behartigen, waren positief over het plan van de directie. Het personeel was tegen de plannen. Vooral degene die hun belangen verdedigden in de diverse overlegorganen. Zij lieten dat weten ook. Omdat de diverse verantwoordelijken bij de bonden zich Oost-Indisch doof hielden, ontstond ook daar een vacuüm en werden er personeelscollectieven opgericht. Zij zagen dat het bedrijf ten gronde werd gericht. Zij wilden niet dat er over de rug van de reiziger geld werd verdiend. De reiziger wilde maar een ding: op tijd van A naar B en een goede service. Met een persoon achter het glas op het station en ook een behulpzame hoofdconducteur, die zich gedwongen opsloot omdat het werken hem onmogelijk werd en nog wordt gemaakt. De reizigers hadden geen boodschap aan het geschil wat de directie had met zijn uitvoerend personeel. Echter, later kregen ook zij door dat niet de directie het gelijk aan zijn zijde had, maar het personeel. Die heeft altijd verzuimd om bepaalde vertragende factoren te rapporteren. Met het gevoel: „Wij zijn geen matennaaiers”, hielden ze hun mond. Anderen, vooral de verschillende figuren bij de Verkeersleiding e.a., deden dit wel en het plan product gebonden rijden werd uit de onderste la gehaald. „Ik heb er een week staking voor over”, brieste Personeel en Organisatie directeur, de eerder genoemde Latain, in de gangen van de kantoren in Utrecht. Wie minachtte de reiziger ook alweer toen er eind 2000 en begin 2001 werd gestaakt?

Als klap op de vuurpijl werden ook de mannen en vrouwen die niet staakten, maar geen besmet werk wilden doen, gekort op hun loon. Terwijl in de CAO staat dat dit niet gerechtvaardigd is. Directeur Latain liet in een memo weten dat het als staken werd aangemerkt en ging met de bonden een bodemprocedure aan. De lafaard laat dit geschil nu opknappen door zijn opvolgers en hopelijk krijgen de vele gezinnen het geld wat ze nog te goed hebben snel te zien (de FNV is inmiddels een rechtszaak begonnen), want elke machinist, hoofdconducteur en anderen behoren tot een gezin en dat wordt door menigeen weleens vergeten. Natuurlijk kies je er zelf voor, maar een normaal sociaal leven is eigenlijk in zijn geheel niet denkbaar. Acht weken, met de klok en telefoon in de hand, van tevoren een dag verlof aanvragen en dan niet kunnen krijgen is een van de vele problemen waar het rijdend personeel tegen aanloopt. Er gebeuren ook positieve dingen, al zijn deze met een kaarsje in het donker te vinden.

Vijftien jaar geleden hadden enkele machinisten in het Rayon Alkmaar het al goed in de peiling. Toen de trein vanuit Hoorn rechtstreeks naar Den Haag ging rijden, werden de machinisten uit het Rayon Alkmaar afgelost in Haarlem. Het betrokken personeel berekende toen dat wanneer er doorgereden werd door de standplaatsen Den Haag en Alkmaar, dit zes man personeel per dag meer opleverde. Omdat er destijds ook al personeelstekort was, maar wel weinig ziekteverzuim, kon zodoende de verlofachterstand enigszins worden ingelopen. Chef Exploitatie Bakhuis was verwonderd dat, na een bezoek van enkele machinisten uit het overleg aan hem, zijn lagere management dit idee niet had opgepakt. Trouwens, waar zijn dit soort chefs met gevoel voor verantwoordelijkheid binnen het bedrijf gebleven? Ook stond het personeel aan de wieg om standplaatsen te stichten voor machinisten in Hoorn, Den Helder en Enkhuizen. Het lege materieel ging daarvoor van Alkmaar altijd via Obdam naar Enkhuizen en Hoorn. Het zijn maar een klein aantal voorbeelden uit het verleden waarin het personeel meedacht en naar hen werd geluisterd. Daarom is het zo wrang dat de directie en ook de politiek nu geen oren hebben voor datzelfde personeel. Binnen de ondernemingsraad werd het een en ander ook opgepikt en zo ontstond het plan: „Rondje om andermans Kerk”. Er was tevredenheid alom op alle standplaatsen in het rayon Alkmaar waaronder de standplaatsen Hoorn, Den Helder, Enkhuizen en Alkmaar zelf.

Pieter Hofstra van de VVD noemde dit treintoerisme en moet nu erkennen dat de plannen van Huisinga ook niet goed waren. De politiek begon zich te roeren en had boter op zijn hoofd. Om nu te roepen: „De collectieven moeten worden aangepakt”, is buiten elke proportie en 'riekt' naar populisme. Wat hebben zij nu eigenlijk gedaan? Eén dag wilde staking op 21 december 2000. Verder hebben zij alleen maar positieve bijdragen geleverd voor een betere en andere productiemodel. Er is door de collectieven nog nooit willens en wetens aangezet tot sabotage. Hun bijeenkomsten werden zelfs beter bezocht dan de bondsvergaderingen! En wanneer de directie geen vertrouwen in ze had, waarom ging zij dan dialogen met hen aan. Ook de politiek luisterde naar hen!
Het ambtenarencorps van Netelenbos-Koomen had een stammenstrijd. Vooral de jongeren onder hen vonden de politieke spoorplannen slecht, maar de ouderen zetten door. Zij waren het staatsbedrijf en hun directie beu. Terwijl menigeen wel eens klaagde, maar niet echt ontevreden was. Ook de Tweede Kamer bleef, op een enkeling na, uiterst passief tegenover de ontwikkelingen binnen het bedrijf.

Na het rondje om andermans kerk kwamen de routemanagers, omdat de overheid, zoals afgesproken in de Tweede Kamer, de geldkraan langzaam dichtdraaide. De routemanagers moesten bekijken waar er geld te halen was bij de provinciale- en lokale overheden. Zo werden lijnen als Enkhuizen-Hoorn-Amsterdam en Hoorn-Alkmaar onrendabel genoemd. Terwijl je dit op verjaardagen en andere bijeenkomsten wel uit je hoofd moest halen om het te verdedigen. Het reizigersaanbod bleef vooral in de regio West-Friesland explosief stijgen. De cijfers logen er niet om en kwamen ook onder de ogen van de overlegstructuren in deze regio, die vervolgens het middenkader daarop wees. Zij liepen echter ook in de pas van het hogere management en hielden zich eveneens Oost-Indisch doof en dat houdt in dat zij voorstander waren van het door NS afstoten van de lijnen boven het Noordzeekanaal.

Om een lang verhaal kort te houden: er werd niet geluisterd naar het personeel en zo ontstond er een vacuüm tussen de directie en het personeel.

De meest simpele oplossing is het gebruikmaken van de vakmanschap van het personeel voor wat betreft het roosteren en het maken van werklijnen. Maak het weer leuk voor het rijdend personeel en ga terug naar overgangen van 15 tot 20 minuten tussen twee treinseries. Haal de Verkeersleiding weer terug bij NS en zorg dat de bijsturing bij hen op de zaal komt. Zorg ook daar voor werkvariatie en waarom vasthouden aan klassieke vervoersstromen? Het zijn een paar simpele oplossingen. Het ziekteverzuim zal zeker teruglopen en de treinen zullen redelijk op tijd rijden. Iedereen tevreden en er zijn minder mensen nodig voor hetzelfde werk. Zorg voor een inhaalslag bij het management en ga daar in snijden, want nu lopen er teveel managers op te weinig personeel. Geef de verantwoordelijkheid weer gedeeltelijk terug aan het personeel. Rotte appels hou je altijd, maar die heb je in elk bedrijf en bij de NS lopen die gauw genoeg in de gaten. Het rijdend personeel is kennelijk de enige groep binnen het bedrijf die commercieel denkt. De heren van de diverse Hoofdgebouwen zijn zeker vergeten dat het rijdend personeel ervoor gezorgd heeft dat zij zulke geweldige salarissen en sociale voorzieningen hebben. Bij vorige stakingen voor een betere CAO stonden zij lachend achter de diverse ramen, terwijl het rijdend en uitvoerend personeel de vuile was voor hen deed. Nu worden zij door deze heren beloond met slecht en vervelend werk.