Door Ron Verhoef.
(14-11-2004)

Waar leer je het beter dan in de praktijk? Dat is een veel gehoorde kreet in het bedrijfsleven en helaas ook steeds meer op het ministerie van onderwijs. Mijn antwoord op de vraag zou zijn: op school. Waarmee ik niet zeg dat de praktijk niet leerzaam is.

Het ministerie van onderwijs denkt hier duidelijk anders over. Problemen in het VMBO worden herkend en daarom moet er meer geld naar het VMBO en moet de structuur misschien wel worden aangepast. Dat is heel mooi. Totdat je beseft waar het geld vandaan komt. Niet van het koningshuis, niet van defensie, zelfs niet uit de algemene reserve, nee van het MBO. En dat kan. Waarom, omdat het ministerie van plan is het MBO volledig uit te kleden.

Overigens is het misschien handig als ik uitleg wat het MBO precies is, want het MBO is allang niet meer hetzelfde als vroeger. Vroeger was het MBO de schakel tussen het LBO/MAVO en de HBO. Mensen met een MBO-diploma konden dus door naar het HBO. Sinds 1996 is de overheid echter begonnen met het samenvoegen van veel scholen en daar is een nieuw soort MBO uit ontstaan. Het vroegere leerlingenwezen (ofwel het K(ort)MBO) werd bij het normale MBO gevoegd. Zo ontstond het huidige MBO waarin je op verschillende niveaus kunt worden opgeleid.

Niveau 1 is het laagste niveau, dit is een niveau waarin iedereen kan instromen ook als hij/zij niet over diploma’s van MAVO/LBO of VMBO beschikt, of wel over die diploma’s beschikt maar niet in de juiste richting. Je hebt bijvoorbeeld een diploma autotechniek, maar wilt de verzorging in, dan kom je in niveau 1.
Niveau 2 is voor mensen met een diploma in de juiste richting van LBO op B-niveau of het VMBO Basisberoeps (is hetzelfde als B-niveau).
Niveau 3 is een opleiding die eigenlijk bedoeld is voor mensen die een diploma hebben met een aantal vakken op C-niveau maar ook een aantal op B-niveau. Hier sta ik verder niet bij stil omdat het een opleiding is die nergens op slaat, je kunt er niets mee en moet dus altijd door.
Niveau 4 is dan het oude MBO. Dus voor mensen met een diploma van de MAVO, LBO op C-niveau of VMBO kaderberoeps (oude LBO) of theoretische leerweg (oude MAVO). Dit niveau geeft automatisch toegang tot het HBO. Als leerling kun je makkelijk van het ene naar het andere niveau doorstromen.
In niveau 1 en 2 kennen we dan nog weer twee richtingen: de BOL (5 dagen in de week naar school met een aantal periodes stage) en de BBL (4 dagen werken en 1 dag naar school). Niveau 4 is vrijwel altijd een BOL opleiding, al bestaan er op diverse scholen wel avondcursussen.

Wat wil het ministerie nu? Van de BOL af, dat is het antwoord. Want waar leren ze het immers beter dan in de praktijk? Het antwoord van het ministerie komt niet overeen met mijn antwoord. Nee het ministerie stelt: nergens. Hoe komt het ministerie aan deze wijsheid? Van het bedrijfsleven, want op MBO niveau bestaat er namelijk een geregeld overleg tussen bedrijfsleven en het ministerie.

Dat bedrijfsleven heeft een klacht over het onderwijs. Ze leren teveel dingen waar het bedrijfsleven niets aan heeft. Ik geef u een voorbeeld uit eigen ervaring. Ik ben zelf stagedocent van de BOL-4 opleiding elektronica (officiële opleidingsnaam is trouwens Telematica, maar er is geen hond die weet wat dat is, inclusief de docenten, ook wij weten niet wat dat is, vandaar dat we liever spreken over elektronica). Bij een telecombedrijf heb ik een stagiair ondergebracht en toen ik op bezoek kwam bij dit bedrijf was klacht 1 van de bedrijfsleider dat de leerling niet gelijk alle telecom-systemen kon herkennen en aanleggen. Logisch, denk ik dan als leraar, daarvoor ben je leerling. Toen ik hem vroeg hoe het met zijn basiskennis zat was het antwoord dat dat wel goed was. Nadat ik hem had uitgelegd dat er maar een beperkt aantal bedrijven in de regio waren die telecom-systemen aanleggen en dat wij veel leerlingen hebben en dus niet voor elk bedrijf heel specifiek konden opleiden, bond hij een beetje in. Ja, ze pikken namelijk wel snel op want er is basiskennis. Maar wat deze man stak was dat dat oppikken in het begin tijd kost en daar moet hij salaris voor betalen.
Enfin, hij is dus niet de enige, ook landelijk denkt men er zo over. Dus iedereen 4 dagen werken en 1 dag naar school. Dat spaart veel docenten uit en het geld dat je op die manier bespaart, geef je dan als subsidie aan het bedrijfsleven om zo’n leerling in dienst te nemen. In die ene dag dat de leerling op school komt kan hij dan al die dingen leren die hij in de praktijk niet krijgt.
Denkt u even met me mee. Mijn leerling bij het Telecombedrijf doet daar praktische kennis op over het aanleggen van Telecom-systemen en met een beetje geluk leren ze hem ook nog een klein beetje praktijk.

Maar wat moet een elektronica-leerling nog meer kunnen en kennen:

Basis-elektrotechniek, Basis-elektronica, Montage-elektrotechniek, maken en ontwerpen van eenvoudige printplaatjes, technisch tekenen, wiskunde, natuurkunde, maatschappijleer, Nederlands, Engels, datacommunicatiesystemen, beveiligingssystemen, informatiesystemen en programmeren. En wellicht vergeet ik ook nog wat. Deze vakken zou mijn leerling in de praktijk niet krijgen en dus op die ene dag allemaal moeten aanleren en na vier jaar toch een diploma krijgen. Ziet u het gebeuren? Ik vrees van wel. Want wat zal de praktijk straks zijn: dat ze minder diepgang in die stof hoeven te hebben en dus heel oppervlakkig er doorheen gaan. Het diploma krijgen ze dan na 4 jaar zo cadeau en een eventuele doorstroom naar het HBO kunnen ze vergeten. Maar dat is niet erg, want de HBO’s hebben al eens aangegeven dat ze liever geen MBO’ers hebben.

Nog even los van alle ideologische bezwaren, zoals het verdwijnen van een stukje zelfontplooiing, de uitbuiting van zo’n leerling die tegen een hongerloon een baan mag doen die voorheen door iemand anders tegen normaal salaris werd gedaan, het afpakken van de doorgroeimogelijkheden en zo laatbloeiers straffen, nog los daarvan zijn er praktische bezwaren. Waar vinden we voor al die leerlingen een baan?

Opnieuw een voorbeeld uit eigen praktijk. De elektronica-club waar ik dus stagedocent van ben, zit nu in de derde klas, dat is hun eerste stage, in de eerste en tweede zat toen nog geen stage (nu wel). Ze zijn nu met 18 man, maar toen we met deze club begonnen waren dat er 27. De huidige 18 heb ik slechts met veel pijn en moeite en de nodige overredingskracht kunnen onderbrengen, een aantal werkt dan zelfs bij een bedrijf dat niet uitbetaald (hoewel het bedrijf ook nu al subsidie krijgt voor de stageloper). De andere 9 had ik echt niet kwijt gekund. Maar nu moeten we dus vanaf het begin iedereen op een werkplek hebben. Waar haal ik die vandaan? Geen werkplek is einde opleiding.

Het is toch fijn dat onze overheid het zo goed voor heeft met euhm ……. het bedrijfsleven en zich totaal niet bekommerd om de belangen van de leerlingen. Ik druk mijn huidige leerlingen daarom altijd maar op het hart dat ze nu op de juiste tijd nog op school zitten want over een paar jaar is de school er niet meer, dan zijn alle laatbloeiers en mensen met beperkte geestelijke vermogens gedoemd een laagbetaald, laaggekwalificeerde arbeider te worden en niet uit keuze maar uit noodzaak. Hoezo Nederland kenniseconomie?