Door Wietse Ratsma
(23 december 2003)

De tijd gaat snel, zegt men en daar moet ik het wel mee eens zijn nu ik over een paar maanden zeventig levensjaren heb volbracht. Wat ook snel gaat zijn de veranderingen in de technologie. Ieder jaar zijn er weer nieuwe uitvindingen, nieuwe systemen en nieuwe apparatuur die ons leven moeten verbeteren en gemakkelijker moeten maken. Of dat echt wel zo is, blijft wel even een vraag, want voor velen is het leven veel gejaagder als vroeger en of mensen veel gelukkiger zijn dan 'in de tijd van toen' betwijfel ik eigenlijk.

Deze tijd van het jaar (december) is voor veel mensen ook een tijd om eens terug te blikken op het voorbije jaar of, zo niet een jaar, dan over een langer tijdperk. Zo is het bij mij ook. Op een van die koude winteravonden zoals we die hier in Canada kennen, zat ik bij het vuur van onze houtkachel die, naast onze centrale verwarming, lekker warmte verschaft in de basement (een soort kelderappartement) van ons huis waar mijn computer en nog wat andere apparatuur staat en van waaruit ik mijn artikelen schrijf.

Op die bewuste avond besloot ik, al kijkende naar de vlammen in de haard, eens een paar oude grammofoonplaten uit een doos te halen en af te spelen. Gelukkig hebben wij nog zo'n, nu wel een beetje ouderwetse pick-up, dus helemaal obsoleet zijn die platen nog niet. Ik moet zeggen, het was wel leuk om Freddy Gardner en zijn altsaxofoon weer eens te horen, of Malando en zijn orkest. Uit de doos kwam ook een plaat van de Maastreechter Staar met prachtige koormuziek. Een van de selecties die daarop stond was het lied 'Land van Hoop en Glorie', heel mooi gezongen door dit Limburgse koor. En toen kwam ineens deze vraag bij mij op: 'Is er eigenlijk wel zoiets als een land van hoop en glorie'? Hoop voor wie? En glorie voor wie? Dit lied werd geschreven rond 1902 en was een patriottische ode aan het Britse Koninkrijk. Het spreekt over "Truth, Right en Freedom" (Waarheid, Gerechtigheid en Vrijheid), mooie idealen die wij ruim honderd jaar later nog over de hele wereld nastreven.

Misschien bestaat zo'n land alleen maar in de dromen van mensen. Hoop voor de ene mens is vaak wanhoop voor een ander en glorie voor sommigen betekent verslagenheid en verlies voor anderen. Mijn socialistische inslag zegt mij echter dat we dit in de context van de klassenstrijd moeten zien, een strijd van de meerderheid van mensen die hard werken voor hun bestaan, tegen de minderheid van uitbuiters die van die arbeid profiteren. De socialistische revolutie van 1917 in Rusland gaf ongetwijfeld veel hoop aan de onderdrukte en verarmde bevolking van dat land, terwijl de gebeurtenissen op 7 november 1917 een gloriestuk in de geschiedenis van de Sovjet Unie werden. Met de arbeidersklasse als de winnaar zou ik dus de jonge Sovjet Unie als een land van hoop en glorie kunnen uitduiden. Voor de tsaar en zijn bourgeois volgelingen was het uiteraard precies andersom. Er zijn nog wel meer voorbeelden natuurlijk, zoals bijvoorbeeld het einde van het apartheidsregime in Zuid Afrika, wat hoop gaf aan het overgrote deel van de bevolking dat 'waarheid, gerechtigheid en vrijheid' zou zegevieren en een beter leven voor hen zou brengen, maar laten we nu eens een beetje globaal naar de dag van vandaag kijken.

Welk land zou U verklaren als het land van hoop en glorie? We leven in een tijd van grote onrust overal in de wereld. Ons privé-leven wordt steeds jachtiger en de druk op de handhaving van het bereikte levenspeil steeds groter. Onze democratisch gekozen regeringen hebben al aardig wat van hun macht verloren door het sluiten van vrijhandelsverdragen en privatiseringen en hebben daardoor steeds minder directe invloed op ons dagelijks leven. De balans tussen het algemeen belang en het privé-belang van grote ondernemingen slaat steeds verder door naar de ondernemingen wiens budget soms groter is dan dat van de staat. En de schandalig hoge topsalarissen staan als een enorm contrast tegenover een groeiende armoede.

Op internationaal niveau zien we, na de verdwijning van de Sovjet Unie dat als tegenbalans voor de Verenigde Staten fungeerde, een nieuwe situatie van een uniepolaire macht (de VS) die de hele wereld als zijn "invloedssfeer" beschouwd en die niet terugschrikt voor het gebruik van geweld, zelfs als vrijwel de hele wereld dat afkeurt. "Wat goed is voor de VS moet goed zijn voor iedereen", zo lijkt het motto van de Amerikanen en wie het daar niet mee eens is kan "serieuze consequenties" verwachten. En verder: "Doe wat ik zeg, niet wat ik zelf doe". Globale regels en statuten zijn van toepassing op iedereen, behalve op Amerika en Amerikanen.

De beloften voor internationale hulp aan minder ontwikkelde landen die door de zogenaamde rijke landen werden gemaakt om hen op een beter levenspeil te brengen (0,75% van het nationaal product werd als maatstaf aangenomen) is ver achtergebleven bij het beloofde bedrag. Zelfs het tegendeel van 'hulp' is soms het geval, zoals het dumpen van voedingswaren dat lokale producenten buitenspel zet, of het invoeren van genetisch gemodificeerde zaden die soms eeuwenlang gebruikte lokale methodes verdrijft. Ook het gebruik van octrooirechten door farmaceutische bedrijven op medicijnen die absoluut noodzakelijk zijn voor de gezondheid van grote bevolkingsgroepen in de derde wereld, maar die het geld niet hebben om daarvoor te betalen, kan gezien worden als een zaak waar winst meer belangrijk wordt geacht dan mensenlevens.

Ondertussen is een nieuwe bewapeningswedloop geïnitieerd door de VS inclusief nieuwe 'bruikbare' atoomwapens en de ontwikkeling van een defensieschild tegen raketten, het zogenaamde starwars project dat miljarden zal gaan kosten. Maar er is geen geld om de klimaatsverandering te bestrijden (Kyoto verdrag), iets waarover wetenschappers zich grote zorgen maken en wat het leven op aarde mettertijd wel eens onmogelijk kon maken.

Ik zou zo nog wel even door kunnen gaan, maar het lijkt mij wel duidelijk dat een land van hoop en glorie dezer dagen ver te zoeken is. Een wereldmaatschappij (en dat is wat we nu hebben onder globalisatie) die gebaseerd is op marktregeling en het maken van maximale winsten, die ongetemde groei propageert ondanks de rampzalige gevolgen, die private winst vaak van groter belang acht dan mensenlevens, en waar de macht van de sterkste gebruikt wordt om anderen te onderdrukken, zo'n maatschappij zal voor de overgrote meerderheid van de mensheid nooit een wereld van hoop en glorie worden. Maar zo is het kapitalisme en het daaruit voortvloeiende imperialisme dat zich nu over het overgrote deel van de wereld verspreidt.

Wij moeten naar een wereld van 'Waarheid, Rechtvaardigheid en Vrijheid' die op iedereen van toepassing is, op iedere man, vrouw en kind waar in de wereld ze ook mogen leven. Wij moeten naar een structuur waar de rijkdommen van de wereld op rechtvaardige wijze verdeeld worden, waar technologische vooruitgang, vooral waar het de gezondheidszorg en levensomstandigheden van mensen betreft in de eerste plaats gebruikt zullen worden op die plaatsen waar de grootste nood heerst en niet op plaatsen waar de meeste winst gemaakt kan worden. Wij moeten naar een wereld waar alle mensen de mogelijkheid hebben voor zichzelf te kunnen zorgen in een coöperatieve gemeenschap waar belangeloze samenwerking en collectieve verantwoordelijkheid voor het welzijn van onze medemens de dominerende orde zijn. Dat deze idealen niet bereikt kunnen worden in een systeem van tot-de-dood concurrerende economische strijd is nog niet aan iedereen duidelijk. Maar vanuit mijn gezichtspunt kan zo'n gemeenschap alleen bereikt worden via een revolutionaire verandering in het machtssysteem dat onze wereld van vandaag beheerst.

En alleen zó'n nieuwe wereld kan beschreven worden als een wereld van Hoop en Glorie.

Vanuit Canada, aan iedereen mijn beste wensen voor het nieuwe jaar en succes in uw strijd voor een betere wereld..