Help Irak… Doe als de Spanjaarden doen…

Door Saieb Khalil.
(Irakees – Nederlandse journalist)

'Chaos' is het woord dat Irak het best kan beschrijven in de bloedige maand april 2004.
(Kijk mijn foto’s)

Bagdad: Wandelen in mijn oude wijk.

Na veertien jaar mocht ik weer eens in mijn oude wijk gaan wandelen, en een aantal families van mijn vrienden bezoeken. Maar wat mij eigenlijk het meest dreef waren de straten, de bochten en de landschappen van mijn jeugd. Daar wandelden wij vroeger uren en uren en praatten en praatten over van alles en nog wat. Ik wilde de Shubboy opnieuw ruiken, een tuinplant met een heerlijke geur, drijvend op de bries van de hete zomernachten van Bagdad………maar die geur is er niet meer. In plaats daarvan ruik je nu de vieze stank van generatoren. Straten zijn nu donkerder, gezichten zijn somberder en hekken hoger. Tussen de oude bekende, vriendelijke huizen verspreidden zich inmiddels een aantal grote huizen van nieuwe rijken. Huizen met grote pilaren en een vijandig uiterlijk.

Na zoveel moeilijke jaren zien de ouders van mijn beste vriend Rasheed, er natuurlijk anders uit. Ze geloofden hun ogen niet dat het Saieb was die ze zagen toen ik bij hen aanklopte. Het was vooral een sfeer van angst die in het huis hing en veel, heel veel vragen. Misschien dachten ze dat deze man uit de wereld buiten Irak er antwoorden op had. Ze wilden weten wat er met hen zou gebeuren. Ze vertelden mij dat niemand na acht uur ‘s avonds buiten zijn huis durfde te blijven. Ik keek naar de klok, het was kwart voor zeven dus het was nog okay. Toen ik terug kwam, was het nog geen acht uur, maar mijn vader liep toch al ongerust voor de deur heen en weer.

Haditha.

Een paar dagen later ging ik met mijn neef in zijn auto naar Haditha. Een mooi klein stadje aan de oevers van de Eufraat in het westen. Toen ik mijn veiligheidsriem om deed, keek hij verbaasd en lachte. “Doe je hem alsjeblieft af, je zult ons nog in problemen brengen. Straks merkt iemand nog dat je een buitenlander bent”. Wat een verschil met veertien jaar geleden. Wij moesten een lange omweg via het noorden maken omdat de directe snelweg langs Falluja en Ramadi gaat. Beide steden waren op dat moment omsingeld. Onderweg waren er verbazingwekkend veel uitgebrande voertuigen te zien. Voor een gedeelte van de reis moesten we achter een Amerikaans konvooi blijven rijden. De soldaat op het laatste voertuig van het konvooi gaf aan dat auto’s mochten inhalen, maar de mensen durfden dat niet te doen. Het motto was “blijf uit de buurt van de Amerikanen”. Ze konden immers plotseling gaan schieten of zelf beschoten worden.

Langs de lange weg door de woestijn liggen vernielde hoogspanningsmasten. Dieven slopen ze en stelen de kabels. Deze worden voor weinig geld verkocht aan Koerden die ze op hun beurt weer verkopen aan Iran. Dat wordt me door een vriend verteld. Hij is een hoge ambtenaar bij het Ministerie van Elektriciteit. Hij zei dat hij de kabels een keer heeft herkend toen hij een officieel bezoek aan Iran bracht in verband met een elektriciteitscontract.

Ik zag ook de verwoeste oliepijpleiding bij Haditha. De leiding was op meerdere plaatsen kapot gemaakt. Bij één zo’n incident was het doel van de terroristen geweest om een nabijgelegen dorp in brand te steken. Ze leidden de lekkende olie tot aan het dorp om die vervolgens in brand te steken. Dit werd een grote brand maar het dorp bleef ongedeerd. Later werden wachtposten langs de hele pijp ingesteld.

Aangekomen in Haditha, stond ik voor het eerst oog in oog met verzetsmensen. Althans, oog in gemaskerd oog. Drie zwaar bewapende jonge mensen met verborgen gezichten, hielden onze auto aan bij de bootbrug van Haditha. Ze vroegen iets doms, waarschijnlijk om ons dialect te controleren, en lieten ons toen doorrijden. Een moment later werd ik iets minder voorzichtig en probeerde hen te filmen. Het lukte me om ze nu en dan op film vast te leggen ondanks dringende bezwaren van mijn medereizigers, maar veel is er niet van gelukt. “Werd Haditha bezet door deze verzetsgroep?” Nee, alles was rustig. “Moeten we dan de politie waarschuwen?” “Nee, ook niet. Gewoon niets doen.”

Bagdad opnieuw.

In Bagdad zijn de snelwegen die over viaducten gaan of andere snelwegen kruisen, van hekken voorzien. Dat zou het verzet moeten verhinderen om bommen naar Amerikaanse tanks en konvooien te gooien. Maar het lukt lang niet altijd. Ik kon zelf een brandende tank en een paar voertuigen fotograferen.

Elektriciteit komt en gaat weer elke twee uur. Water is okay. Dag en nacht hoor je overal schoten en bommen. Helikopters zijn elke dag wel een paar keer te zien en af en toe ook gevechtsvliegtuigen. Een oorlogshemel dus. Op de grond zijn prikkeldraad en betonnen obstakels overal te vinden.

Baqouba.

Naar Baqouba–Dyala ben ik ook geweest. Eén van mijn beste vrienden woont daar en dit is ook een stad met veel onrust. Mijn vriend is een hele enthousiaste Irakees voor wat betreft het nieuwe Irak en democratie. Ook is hij een van de meeste optimistische mensen ik ken in het land. Hij is lid van de lokale regeringsraad van Dyala en bekleedt een hoge positie bij het Ministerie van Elektriciteit. Hij werkt letterlijk dag en nacht. Op een keer was hij ‘s nachts onderweg toen twee zwaar gewapende mannen hem aanvielen. Hij overleefde de aanval en bleef zelfs ongedeerd en dat is een wonder. Hij had de aanvallers kunnen doden, maar hij wilde helemaal niemand vermoorden.

Ik heb de volgende ochtend bij hem op zijn kantoor doorgebracht. Zonder waarschuwing vroeg hij mij: “Kom, vertel ons eens iets over democratie”. De werknemers gingen zitten in een zaal. Ik was helemaal niet voorbereid maar ik vond zijn directe en simpele manier van doen charmant en gelukkig ging het tot onze tevredenheid.

‘s Avonds ontmoette ik zijn lieve legertje van maar liefst acht kinderen! De oudste zoon en dochter studeren informatica. Zijn dochter Agareed was als onderdeel van een delegatie naar Engeland. De reis werd gesponsord door “The British Council”. Het was een grote onderneming voor een zeventienjarig meisje in het conservatieve Baqouba. Maar ook voor haar familie!

Twee dagen later was het erg moeilijk in Baquoba geworden en de familie van Lateef moest tijdelijk verhuizen naar Jalawla, terwijl hij zelf ergens in Bagdad verbleef. Later in de week was het veilig genoeg om naar huis terug te keren.

Op een nacht, een paar dagen later, belde Lateef mij op en zei dat ze een verdachte grote zak voor hun huis hadden gezien. Ze bleven allemaal binnenshuis terwijl de politie werd gebeld. Een half uur later belde hij mij weer om te zeggen dat alles in orde was. De zak was geen bom. Hij voelde zich schuldig vanwege de politie die de zak had moeten onderzoeken zonder enige bescherming! “Ze hadden alleen maar T-shirts aan!” Zei hij.

De Onbegrijpelijke Amerikanen.

De grootste verwarring die is ontstaan bij de mensen daar is over de Amerikanen. Niemand lijkt te begrijpen wat ze willen en wat hun plannen zijn. Ze lijken te schieten op willekeurige doelen. Elke theorie daarover botst met nieuwe feiten. De Amerikaanse arrogantie, of liever gezegd, hun onbegrijpelijke gedrag heeft al veel te veel schade aangericht bij de Irakezen die voorheen pro-Amerikaanse en/of pro-Iraakse regering waren. Mensen worden steeds stiller en kijken met stijgende verbazing naar wat er allemaal gebeurt. Als het doel van de Amerikanen was om de harten en hersenen van de Irakezen zo snel mogelijk te verliezen, dan is dat goed gelukt.

Media in Irak.

Het ziet er naar uit dat de Amerikanen er ook niet in geïnteresseerd zijn om hun standpunt ook maar enigszins uit te leggen en dat is opvallend. Hun wereldberoemde media- en propagandamachine zijn stil op dit kritieke moment, in een land waar ze de macht in de handen hebben. Irakezen kijken en luisteren, althans in Bagdad en omstreken en in het westen, bijna uitsluitend naar Al Arabia en Al Jazeera. Beiden concentreren zich op anti-Amerikaans nieuws en argumenten. Wat ook onbegrijpelijk is voor de Irakezen is het feit dat de eerste zender het eigendom is van het meest bekende pro-Amerikaanse Arabische land; Saoedi-Arabië, en de tweede eigendom is van een land dat meer een Amerikaanse militaire basis is dan een onafhankelijk land, namelijk Katar. Als men durft te suggereren dat dit omwille van de vrijheid van meningsuiting is, wordt men hard uitgelachen. Maar ook Al Irakia, het Irakese kanaal van de regering helpt niet of nauwelijks. Er worden vaak clips uitgezonden ter herdenking van twee van haar journalisten die ook al op een bizarre manier zijn doodgeschoten door de Amerikanen.

De sfeer wordt steeds meer anti Amerika en steeds minder durven de media een goed woord over Amerika te zeggen uit angst dat ze genegeerd zullen worden in de toekomst. Dus als je naar de gebeurtenissen en de mediaverslaggeving kijkt, ziet het eruit alsof (een deel van) de Amerikanen het tot stand komen van veiligheid opzettelijk verhinderen.

Hoe begon het in Falluja?

Een heel goed voorbeeld is Falluja. Voordat ik in Irak kwam, dacht ik dat Falluja al vanaf het begin in verzet tegen de bezetting was. Dat was het beeld dat ik denk dat alle luisteraars van de (westerse) media in het buitenland hadden. In Irak hoorde ik echter een heel ander verhaal en niet slechts van één persoon. Iedereen leek hier hetzelfde over te denken.

In het begin was Falluja een van de meest Amerika vriendelijke steden in Irak. Er was wel een deel van de bevolking dat nauw contact had met Saddam zijn regime, maar zij waren een kleine minderheid.. Net zoals de rest van Irak, hadden de meeste bewoners van Falluja veel ellende meegemaakt onder Saddam en dus waren ze erg blij dat hij weg was.

Er was al snel een stadsraad opgericht die de zaken regelde met de bezettingsmacht, en alles liep buitengewoon soepel. Ik heb meerdere mensen, onder andere de voorzitter van de voormalige Falluja-raad, geïnterviewd en hier is wat hij zei in het kort: “De problemen begonnen toen de Amerikanen geen gehoor gaven aan het oplopende aantal klachten tegen hen. Het ging in principe over kleine onregelmatigheden en het ongepaste gedrag van de soldaten tegenover de traditie van de bewoners. Uiteindelijk gingen de mensen demonstreren. De Amerikanen reageerden erg hard, en al snel werden er mensen doodgeschoten. De rest is geschiedenis.” Dit verhaal heb ik van zoveel mensen gehoord dat ik er geen twijfels meer over heb.

Amerikanen werkten mee aan plundering.

Andere verhalen van betrouwbare getuigen waren dat de Amerikanen zelf aan de plundering van magazijnen, ministeries en andere instellingen hebben meegewerkt. Vaak werden die plaatsen beschermd door bewoners en/of werknemers, maar deze werden verdreven door de Amerikanen, die zelfs deuren voor de rovers openbraken! Pas daarna begonnen de videocamera’s te draaien. Waarschijnlijk is dit niet waar voor alle gevallen, maar blijkbaar in een aanzienlijk deel van de plunderingen wel. Een getuige vertelde mij dat hij er bij was toen de Amerikanen omstanders aanmoedigden om een voedselmagazijn te gaan leegroven. Toen deze weigerden, zeiden de Amerikanen dat ze het magazijn sowieso gingen verbranden. Toen gingen de mensen alsnog halen wat er te halen viel.

Toen de oorlog naderde, vluchtten mijn ouders naar Ana, weg van Bagdad. In ons huis verbleef ondertussen de familie van een Koerdische vriend. Toen mijn ouders terug kwamen, was het huis volgestouwd met boeken. Het bleek dat de man bij een Irakese wetenschappelijke vereniging (Al Majma al Elmi Al Iraki) werkte. Met anderen kon hij de waardevolle boeken en scripts beschermen, totdat de Amerikanen de deur van het gebouw ramden en hiermee de weg vrij maakten voor rovers. Hij had geprobeerd te redden wat te redden viel door zoveel mogelijk boeken naar ons huis te dragen.

Eenvoudige vragen.

Alle Irakezen die ik heb gesproken hadden een paar overeenkomstige vragen. De eerste was waarom de Amerikanen geen avondklok hebben ingesteld vanaf het begin dat ze er waren. Dit was logisch geweest, en makkelijk uit te voeren in een oorlog, totdat het leger zaken goed kon regelen met hulp van de bevolking. Irakezen vinden dat deze nalatigheid geen toeval kan zijn, en dat de Amerikanen dus graag wilden dat Irak werd beroofd.

Een tweede vraag was waarom de Amerikanen de grenzen zo snel hebben opengesteld. Waren de grenzen gesloten gebleven dan hadden “terroristen” niet zo makkelijk het land binnen kunnen komen met alle problemen van dien. Dat was ook een voor de hand liggende beslissing die de Amerikanen niet ontgaan kon zijn.

Het gaat de foute kant op.

Irak polariseert snel. De nog overgebleven groep van pro-Amerikanen kan zijn positie steeds moeilijker met logica verdedigen. Niet alleen tussen Sjiieten en Soennieten gaat het steeds hard tegen hard, maar ook binnen de Sjiietische gemeenschap zelf. Voor alle partijen gaat het steeds meer richting goed tegen kwaad, wit tegen zwart. Steeds minder begrip voor een andere mening dus.

Om kort te gaan: het gaat de verkeerde kant uit in Irak. Een aanzienlijk deel van de bevolking denkt dat de Amerikanen bewust willen dat het met de veiligheid slecht gesteld blijft zodat ze kunnen blijven. Achtentachtig procent van de Irakezen zien de Amerikanen als bezetters en niet als bevrijders. Deze mensen ervaren de Amerikaanse aanwezigheid als volledig negatief. En dat nog voor de beelden van Abu Graib openbaar werden gemaakt.

Wat moet Nederland?

Mijns inziens moet Nederland zich zo snel mogelijk uit Irak terugtrekken omdat:

1- Steeds meer Irakezen vinden dat de enige hoop voor Irak de VN is. Met de VS thuis, vanwege haar verleden en huidige daden van haat tegen Moslims en Arabieren, haar hulp aan de bezetters en onderdrukkers in Palestina, met haar onbegrensde steun aan Israël en haar geschiedenis van steun aan Baath partij en Saddam zelf.

2- De huidige Amerikaanse arrogantie zal zorgen voor steeds meer schandalige gebeurtenissen. De situatie in Irak ligt veel te gevoelig voor de Amerikaanse manier van zaken doen.

3- De plannen van de Amerikanen voor Irak zijn allesbehalve duidelijk. Ze verliezen snel hun steun, ook binnen de door hen gekozen regering. De transfer naar de interim regering ging gepaard met een gevoel van bedrog bij de Irakese regeringsraad. Salma Al Khafaji vindt dat de Amerikanen verantwoordelijk zijn voor de escalatie van geweld. Pachachi spreekt over een samenzwering tegen hem, en zegt dat Al Yawir de echte Amerikaanse kandidaat was en niet hij. Hij had gevraagd om meer bevoegdheden voor de Irakese regering wat betreft de olie en veiligheid.

4- Zelfs de Koerdische leider Mahmoed Uthman zegt dat de Amerikanen van plan zijn voorgoed in Irak te blijven, en alle macht in handen willen houden, anders zouden ze zich wel anders handelen. Hij vergelijkt Bremer met Saddam. Lakhdar Lebrahimi (VN vertegenwoordiger) zegt dat Bremer handelt als een dictator. Later vroeg Lebrahimi aan de VS haar beleid zodanig te veranderen zodat er een èchte machtsoverdracht plaats kan vinden. VN Human Rights High Commisioner Bertrand Ramsharan, uitte zijn wantrouwen betreffende het VS beleid in Irak door te verzoeken een expert in Internationale wetgeving in Irak te installeren teneinde de handelswijze van de VS troepen te kunnen controleren.

5- De Amerikaanse soldaten, maar ook zakenlui, zullen immuniteit krijgen, en daardoor zichzelf boven de wet gaan staan. Men kan zich voorstellen wat dat kan gaan betekenen. Het gedrag van de Amerikaanse soldaten en superieuren was al schandalig genoeg. Een onderzoek heeft laten zien dat meer dan de helft van de soldaten van het Amerikaanse leger in Irak een opleiding heeft gekregen van het niveau van een elfjarig kind, niet meer. Dus men zou kunnen stellen dat het eigenlijk hele jonge kinderen zijn die beschikking hebben over zware, moderne wapens met daarbij behorend macht en immuniteit voor de wetgeving.

6- Ook steeds meer buitenlanders vinden het niet meer te doen om met de Amerikanen in hun bezetting van Irak steunen. Zapatero vindt dat de bezettingsmacht zich heeft verwijderd van de oorspronkelijke doelen: het weer opbouwen van Irak en het garanderen veiligheid voor de Irakezen. De paus vindt dat wat de Amerikanen doen is een vernedering voor de mens is. De martelingen in Abu Graib zijn niet incidenteel en er zal zeker meer naar buiten komen.

7- Zelfs in Amerika daalt de steun voor de bezetting en Bush snel. De ware aard van de bezetting wordt steeds duidelijker. Een peiling van 116 VS academici gespecialiseerd in het Midden Oosten liet zien dat 90 procent van hen gelooft dat het om olie gaat. 86 procent vindt dat het ook gaat om legerbases voor verdere doelen. Slechts 34 procent gelooft dat het iets te maken heeft met democratie.

Je denkt wel twee keer na voordat je met zo’n partner in zee gaat.

De Irakezen willen dat de VN de rol van de VS overnemen bij de voorbereidingen voor de verkiezingen. Alleen dan krijgen die verkiezingen de broodnodige legitimiteit. De VS speelt een gevaarlijk spel met de toekomst van Irak door het die legitimiteit te ontnemen. Nederland kan helpen door deze verandering te eisen. Het zou nog beter zijn als Nederland belooft haar macht te verdubbelen mits aan die eis voldaan wordt.