Door Chris Steijvers.

12 oktober 2003 - Het documentaireprogramma Dokwerk besteedde maandag een uitzending van een uur aan de strijd van de Binnenlandse Veiligheidsdienst tegen de CPN. Volgende week schijnt er nog een aflevering te volgen. Voor wie een beetje op de hoogte is van de geschiedenis van de CPN bracht de documentaire niet veel nieuws. Toch waren er wel enkele opvallende uitspraken te noteren. De gehele uitzending stond, hoe kan het tegenwoordig ook anders, in het teken van anticommunistische propaganda.

De interviews met het ex-personeel van de BVD stonden voor een belangrijk deel bol van de zelfverheerlijking. Er werd grote nadruk op gelegd dat de hele CPN van hoog tot laag was geïnfiltreerd door de BVD. Nergens werd duidelijk of dat in werkelijkheid zo was of dat het om een onvervulde wensdroom van deze communistenhaters ging. Slechts een enkeling plaatste vraagtekens, bijvoorbeeld bij het kostenaspect van infiltraties. Het was immers peperduur en leverde maar nauwelijks iets op. Toen men na tientallen jaren van afluisteren, infiltreren, inbreken en chanteren eindelijk tot de conclusie kwam dat de CPN geen gevaar vormde voor de Nederlandse staat, werd die conclusie ook nog eens verworpen door de top van de BVD. Stug bleef men de eenmaal gekozen werkdoelen nastreven.

Een van de geïnterviewden merkte op dat een infiltrant natuurlijk nooit onmiddellijk tot de partijtop werd toegelaten. Een fris geronselde BVD-er had een lange weg te gaan alvorens hij informatie die van belang was kon doorspelen. Om niet op te vallen moest hij zich natuurlijk als ieder ander actief partijlid gedragen. Dat betekende voor een beginneling dat hij partijpropaganda moest uitdragen. Tegen de tijd dat hij voor de BVD van waarde werd, had hij vaak al tientallen mensen lid gemaakt die wel overtuigd communist waren. Kortom, om aan informatie te komen versterkte de BVD de partij die ze wilde bestrijden.

In de documentaire werd geen aandacht besteed aan de risico's die met infiltratie gepaard gaan. Als een BVD-informant ontmaskerd werd, waren alle inspanningen en kosten voor niets geweest. En er zijn voorbeelden te over van dat soort ontmaskeringen. Bekend is het verhaal van enkele CPN-kaderleden die na een vergadering een wegrestaurant betraden. Ze troffen daar een ander kaderlid aan dat aan dezelfde vergadering had deelgenomen. Nu zat hij onder het genot van een borreltje hele verhalen te vertellen aan een onbekende man. Daar hoeft nog niemand iets verkeerd van te denken, maar die man schreef alles op wat er tegen hem gezegd werd en toen hij er bij het zien van de andere communisten ook nog eens als een haas vandoor ging, was de zaak wel duidelijk. Het betreffende kaderlid/BVD-informant werd daarna nooit meer op partijbijeenkomsten gezien.

Er was ook geen aandacht voor de meest voor de hand liggende val waar een BVD-er die informanten wil strikken in kan trappen. Wie zijn verstand gebruikt gaat natuurlijk onmiddellijk in op de voorstellen van zo'n geheimagent. De rollen kunnen namelijk snel worden omgedraaid. Terwijl de BVD in de waan verkeert belangrijke informatie vanuit de partij te krijgen, geeft ze alleen maar inzicht in haar eigen activiteiten en interesses. Hoeveel zogenaamde BVD-infiltranten hielden de BVD aan het lijntje en waren een bron van belangrijke informatie voor de toenmalige partijleiding van de CPN? Dat weten de ex-medewerkers van de BVD natuurlijk ook niet en als ze het al zouden weten, hebben ze alle reden er over te zwijgen.

Hoewel de echte waarheid in dit soort kwesties wel nooit bekend zal worden, kunnen we veel van de verhalen die nu door oud-BVD-ers naar buiten worden gebracht naar het rijk der fabelen verwijzen. Dat de Socialistische Werkers Partij, een partij met 400 leden die door de zogenaamde Bruggroep werd opgericht, voor de helft uit infiltranten bestond, kan natuurlijk niet waar zijn. De BVD speelde een grote rol bij de scheuring in de CPN in de vijftiger jaren. Het is niet voor het eerst dat dit werd vastgesteld. Maar waarom zouden die 200 infiltranten dan de overstap maken naar de SWP? Het ligt toch helemaal niet voor de hand deze mensen in te zetten binnen een nieuw opgerichte splinterpartij terwijl ze in de CPN voor de BVD van veel meer waarde zouden zijn?

Iets wat ook wel nooit boven tafel zal komen is de ellende die door de BVD is aangericht terwijl ze informanten rekruteerde. Een van de geïnterviewde BVD-ers verklaarde dat er nooit gebruik werd gemaakt van chantage. Een communist die lid was van de Bruggroep vertelde dat hij wel degelijk gechanteerd werd. In zijn geval dreigde de BVD ermee naar zijn werkgever te stappen en hem zijn baan onmogelijk te maken. We moeten wel aannemen dat hij niet de enige is geweest.

De mensen moeten uit zo'n documentaire kennelijk de conclusie trekken dat de leden van de CPN zelfs voor elkaar niet te vertrouwen waren. En uiteraard kan dat dan worden doorgetrokken naar de communisten die nu nog actief zijn. Nu zijn communisten geen heiligen en ze gedragen zich ook niet als heiligen. Maar het geeft geen pas om communisten door het slijk te halen en de communistenhaters van de BVD te verheerlijken. Zeker niet voor een omroep die het zelf verleerd is om kritiek te hebben op het kapitalistische systeem, waarin de mensen regelrecht worden aangemoedigd elkaar naar de strot te vliegen.

Beste kameraden,

Ik ben erg blij met jullie analyse van de bedoelde uitzending. Nuchter en realistisch hebben jullie eigenlijk duidelijk gemaakt wat er in die koude oorlogstijd eigenlijk gebeurde en wat ook niet.

In één geval betwijfel ik jullie mening. Dat is als gezegd wordt dat je beter met zo'n agent mee kon lullen om informatie van hem naar de partij toe te kunnen sturen. (of iets van gelijke strekking). Zo werkt het bij eerlijke communisten niet.

Ik heb het zelf aan de hand gehad op een vroege morgen in Hoogvliet/Rotterdam, toen ik op weg was naar een zitting van het Dagelijks Bestuur. Ik heb daar uitvoerig verslag van gedaan natuurlijk. Geloof me als ik zeg dat ik die ochtend toch enigszins aangeslagen was. Mijn woede leidde wel tot een knal voor zijn kop....

Bovendien, je zult maar gezien worden met zo'n viespeuk. Hoe toon je je goede bedoelingen nog aan?

Voor de rest, prima analyse.

Kam. groeten
Arie.
(13 oktober 2004)

Die knal voor zijn kop is natuurlijk een gezonde reactie, ik voel met je mee. In gaan op verzoeken om informatie met de bedoeling zelf te kunnen spioneren zal niemand op zijn eigen houtje moeten doen. Ik kan me voorstellen dat het onder omstandigheden zelfs contraproductief is. Het is vanzelfsprekend dat de partij, en dan in dit soort gevallen noodgedwongen een klein aantal partijleden, op de hoogte zal moeten zijn en de onderneming zal moeten aansturen. Ik kan mij eigenlijk niet voorstellen dat dit nooit is gebeurd bij de CPN.

chris.
(13 oktober 2004)

Beste Chris,

Ik heb ook de Dokwerk film gezien en inderdaad, veel nieuws was er niet te bespeuren. Maar het was wel misselijkmakend hoe de BVD-agenten werden gepresenteerd als een soort goedwillende padvinders, deels uit het voormalig (gereformeerd) verzet, die de grote boze communistische vijand op sportieve wijze te lijf gingen. Zoals je al schrijft werd er beweerd dat er van chantage nooit gebruikt is gemaakt. Een leugen, natuurlijk, maar het ging nog veel verder. In een aantal gevallen was er gewoon sprake van ordinaire broodroof. Ik ben een paar gevallen tegen gekomen die duidelijk maken wat de BVD al die jaren echt heeft uitgespookt. Het zal duidelijk zijn: met sportieve padvinderij had dit niets te maken.

Een paar jaar geleden ontmoette ik Dick van de Meer, in de oorlog lid van de CPN en mede oprichter van de Raad van Verzet. Dick zat in het gewapend verzet en is bij de meest gewaagde acties betrokken geweest. Veel van zijn kameraden heeft hij zien sterven. Maar toen de oorlog voorbij was viel ook hij in de categorie van “gevaarlijke” communisten die door de BVD werden gevolgd. Iedere keer als Dick weer een baantje had gevonden om te overleven kwam er een mannetje van de BVD langs om zijn werkgever te vertellen wie hij wel in dienst had. In de meeste gevallen betekende dit op staande voet ontslag. Dit hield pas op toen Dick een baantje vond in een Chinees restaurant. Met de eigenaar kon hij het goed vinden, maar ook hier verscheen het bekende mannetje met de aktetas. Dick had zijn baas van te voren ingelicht wat er zou komen en de restauranteigenaar glimlachte tegen de BVD-er maar deed net of hij hem niet verstond. Na een half uur van vruchteloze pogingen om de man er van te overtuigen dat hij zijn “rode” kelner beter de deur kon wijzen droop de BVD-er af. Dick is vorig jaar overleden en heeft het verhaal tot het einde van zijn dagen verteld.

Dan had ik nog een andere kennis die in de jaren 70 een paar jaar lid van de CPN is geweest. Twintig jaar later zou zijn dochter schoonmaakwerk gaan doen voor een uitzendbureau in de Bernardkazerne in Amersfoort. Voor dit werk had ze een pas nodig om de kazerne te kunnen betreden. Al haar vrienden die met haar waren aangenomen kregen de pas, alleen zij niet. Een reden voor de weigering werd niet gegeven. Tot ze van iemand in vertrouwen hoorde dat de reden was dat haar vader 20 jaar eerder communist was geweest.

Dat is het ware gezicht van de zogenaamde “helden” van de BVD. Geen truc was te smerig om communisten onder druk te zetten, van hun bestaan te beroven en uiteindelijk kapot te maken. In de documentaire was hiervan niets terug te vinden. Gek hé?

Met kameraadschappelijke groeten,

Bert Bakkenes
Amersfoort.
(13 oktober 2004)