Utrecht, 27 maart 2001 - Met een 3-1 achterstand denkt de NS directie alsnog de tweekamp tussen haar en het overgrote deel van het personeel te winnen. De ramkoers van directeur Huisinga moet uiteindelijk leiden tot de invoering van procesvereenvoudiging op 10 juni a.s. De vakbonden CNV, FNV en VVMC staan op het standpunt dat het advies van de inmiddels afgetreden adviescommissie Blankert/Stekelenburg uitgevoerd moet worden.

De al maanden voortslepende impasse kende de afgelopen week een flink aantal stroomversnellingen.

De sectorraad van de FNV besloot donderdag 22 maart j.l. tot het voorbereiden van acties.

CNV bedrijvenbond spande een kort geding aan om zo, zonder actie te hoeven voeren, de NS directie te dwingen tot het overnemen van het interimadvies. Het lukte bijna. CNV bedrijvenbond had de rechter echter te weinig weten te overtuigen van de mogelijkheden tot uitstel van de invoering van procesvereenvoudiging. Al hielp directeur Döbken, onhandig als hij is, nog een beetje door zich te verspreken en tegen de rechter te verklaren dat het „point of no return” slechts enkele weken geleden was gepasseerd. Hij herstelde zijn fout snel en riep toen dat hij geen afbreuk deed aan eerdere termijnen (december 2000) die door NS advocaat Duk naar voren waren gebracht. Niettemin blijft het CNV, evenals de FNV en de VVMC, ook na de uitspraak van de rechter bij haar standpunt dat de invoering van procesvereenvoudiging per 10 juni eigenlijk moet worden uitgesteld.

De Ondernemingsraad (OR) spant een kort geding aan tegen de directie van het eigen bedrijf. Vorig jaar is er een tijdelijke regeling tussen de NS directie en de OR afgesproken waarin ongeschoolde assistenten zullen helpen bij het vertrek van treinen. Deze regeling was in januari 2001 afgelopen, zodat de OR er nu van af wil. De regeling verdoezelt het personeelstekort en maakt invoering van de procesvereenvoudigingsplannen per 10 juni mogelijk. De spoorwegen hebben immers een gillend tekort aan Hoofdconducteurs en bij het niet continueren van deze regeling met de vertrekassistenten wordt het plan van de directie onuitvoerbaar. Deze zaak komt donderdag 29 maart voor de rechter.

De NS directie kreeg van minister van Verkeer & Waterstaat Netelenbos een ultimatum uit China toegestuurd om te gaan schuiven. Zwaaiend met de uitspraak van mr. Bouwer, in de zaak aangespannen door het CNV, deed NS een uitnodiging de deur uit gaan. 10 juni zou doorgaan en de directie nodigt de vakbonden uit om te praten over een arbitragecommissie. Een voorstel dat al twee keer de revue is gepasseerd en toen door de bonden niet werd geaccepteerd. Het zal de 28ste dan waarschijnlijk ook een korte bijeenkomst worden. Netelenbos accepteerde dit bod van de directie en blijft tot zondag in China. Donderdag en vrijdag gaan de bonden hun leden vragen om de directie een ultimatum te stellen. Daarna lijken acties volgende week onontkoombaar.

Na bijna anderhalf jaar argumenten uitwisselen en wat korte acties heeft het personeel, mede door het afblazen van de acties op 21 maart na het uitbrengen van het advies van de commissie Blankert/Stekelenburg, het pleit bijna gewonnen. De bonden schaarden zich weer tussen het personeel en kregen het heft in handen. De collectieven vinden dat je onderhandelen over moet laten aan de professionals. Aan de kant van NS staat nu alleen de koning nog overeind. Aan de kant van het personeel staat naast de koning nog een dame (de minister), een loper (de publieke opinie) en diverse pionnen (de bonden). Hoe zet je nu de NS koning mat? Het spel is niet meer te verliezen, maar ook nog steeds niet gewonnen. De NS koning geeft zich niet over. Maar hoe moeilijk het eindspel ook is, als het goed gespeeld wordt zal Huisinga toch echt op moeten geven.

Van alle kanten volgen de zetten elkaar snel op. Dat blijkt ook uit de woorden van Professor J. Strikwerda, hoogleraar organisatieleer en veranderingsconsulent bij KPMG, die in de Volkskrant duidelijk maakte dat de raad van commissarissen zich moet bezinnen op de positie van Huisinga. Wat hij ziet is een topman die volstrekt niet meer wordt geaccepteerd door zijn werknemers. „Hij heeft een fundamenteel aspect van leiderschap uit het oog verloren. Namelijk een affectieve relatie weten op te bouwen met zijn werknemers. Het moet mogelijk zijn het rondje rond de kerk in de tijd nog wat te schuiven. Je moet van het conflict nooit een prestigeslag maken. Dit is niet het Engeland van Thatcher. Zo werkt dat niet in Nederland. Je kunt het personeel niet van je laten vervreemden. Die moeten wel lol in hun werk blijven houden. Verlies je dat uit het oog dan krijg je de rekening altijd terug”, aldus Strikwerda.

Dit geeft duidelijk aan dat de directie aangeschoten wild is. Ze zijn de regie kwijt en weten zich geen weg te banen uit de ontstane situatie. Het getuigt ook niet van veel creativiteit door voor de derde keer hetzelfde arbitragevoorstel op tafel te leggen. Ze zullen het in al hun taaiheid nog wel even uitzitten. Maar duidelijk is wel dat het commitment van Huisinga, Lantain en Boumeester, hun uiteindelijk de das om zal doen. Het draagvlak dat zij nodig achten voor de uitvoering van de plannen is sinds de presentatie ervan in 1999 nog niet zo klein geweest. De vraag is dan ook: wie legt de koning om?!