Door Bert Bakkenes

Amsterdam, 9 november 2005 - De Kristalnacht herdenking in Amsterdam heeft over de jaren heen veel verschillende gezichten gekend. Soms hele grote herdenkingen met duizenden mensen, onder meer in 1998 en in 2003. Soms een kleine herdenking met een beperkte groep, dan weer helemaal geen herdenking. Dat was bij voorbeeld vorig jaar het geval. Een beetje vreemd vond ik na de grote opkomst van het jaar er voor. Het was immers ook niet zo dat racisme en antisemitisme nu minder voorkwamen. Integendeel.

Ergens las ik dat de Gemeente Amsterdam had besloten om de herdenking maar één keer in de vijf jaar te organiseren. Wat de reden voor de beslissing was stond er niet bij. Ik had me er dus al bij neer gelegd dat er ook dit jaar weer geen herdenking in Amsterdam zou zijn. Groot was dan ook de verrassing toen op de ochtend van 9 november het NOS journaal wist te melden dat er wel degelijk een avondherdenking zou zijn bij het monument voor de Joodse verzetstrijders aan de Amstel. Toch maar even op internet gekeken of het wel echt klopte allemaal. En jawel hoor, op de site van het Amsterdamse Stadsdeel Centrum stond de herdenking met tijd en plaats aangegeven. Als organisator stond Amsterdam Anders/de Groenen opgegeven. Dat was wel een tikje vreemd omdat deze partij zich over het algemeen niet met dit soort zaken bezig houdt.

Toch was er geen enkele reden om te twijfelen, dus in de avond met de tram richting Zwanenburgwal aan de Amstel. Toen ik daar aankwam was het rond 18.00 uur, de tijd dat de herdenking zou moeten beginnen. Er liepen wat mensen rond en ook een paar fotojournalisten. Maar van een organisatie was geen enkel spoor te bekennen, er was geen podium, geen felle lampen, en er waren geen hotemetoten. Eerst dachten we nog dat het allemaal wel in orde zou komen. Misschien was er een fout in de tijd gemaakt, of hadden we iets verkeerd begrepen. Maar toen er na een half uur nog steeds geen begin was gemaakt met de herdenking besloten een paar van ons, we waren intussen met ongeveer 12 mensen, toch maar eens navraag te doen in het nabij gelegen Stadhuis. Volgens de portier hoefden we ons geen zorgen te maken. Hij liet een e-mail zien waarin stond aangegeven dat Burgemeester Cohen zou spreken. Maar even per telefoon navragen had hij geen zin in. Dus maar weer naar buiten en afwachten wat er ging komen. Niets dus. De man van Radio Noord West besloot maar eens iemand van Amsterdam Anders te bellen. Na een poosje kreeg hij een deelraadslid te pakken.

Dit wat vage persoon kon zich nog vaag herinneren dat er een half jaar eerder wel sprake was geweest van een vaag plan om iets te organiseren. Maar daar had hij verder nooit meer iets van gehoord, en hij had ook helemaal geen plannen om in onze richting te komen. Toen de radioman iets over het NOS journaal zei kreeg het dappere deelraadslid bijna een inzinking omdat hij even dacht dat er een volledige reportageploeg van de NOS was aangerukt. Dat was gelijk het einde van het gesprek en het deelraadslid kon weer rustig verder slapen. Het was intussen al bijna halfacht en voor alle aanwezigen was het duidelijk dat er van een georganiseerde herdenking geen sprake zou zijn. Zeker toen een wakkere smeris kwam vertellen dat Cohen in het buitenland zat en dat er dus weinig kans was dat hij aan de Amstel zou verschijnen.

We hadden natuurlijk gewoon naar huis kunnen gaan, teleurgesteld en woedend over zoveel verwarring en het feit dat belangrijke momenten zoals dit, waarbij de misdaden van de Nazi's opnieuw onder de aandacht worden gebracht, blijkbaar niet meer meetellen. Maar iemand kwam met het voorstel om gewoon te doen waar we eigenlijk voor waren gekomen; het gedenken van de Kristalnacht, het begin van een brute periode die zou eindigen met de moord op 6 miljoen Joodse mensen. Dat hebben we toen gedaan. Met onze kleine groep zijn we om het monument gaan staan en hebben een paar minuten stilte in acht genomen. Een jonge vrouw, die in een verzetsmuseum in de Achterhoek werkt, zei een paar woorden ter herdenking van de slachtoffers. Het was een eenvoudige herdenking, maar het moment had meer waardigheid en kwam eerlijker over dan de grote georganiseerde herdenkingen die ik over de jaren heb meegemaakt. Iedereen die daar bij het monument stond was onder de indruk. Dat was goed te merken. We hadden geen overbodige reis gemaakt. Natuurlijk was de verwarring en de verkeerde informatie een schandelijk voorbeeld van hoe de overheid met dit soort belangrijke momenten omgaat. Maar onze spontane herdenking, door een groepje mensen die elkaar niet kenden en misschien ook nooit terug zullen zien, kwam recht uit het hart. Dan zijn alle ambtsbekleders en opportunistische politici overbodig. Who needs 'em?