Lees het in uw eigen krant. LEES DE WAARHEID DeWaarheid.nu
VOLKSEDITIE VOOR NEDERLAND
VCP.nu

HOME

DutchEnglishFrenchGermanItalianPortugueseRussianSpanish


Het boek: De ontsporing

De Fyra enquête (1) - Kok verscheurt geheime ‘blauwe brief’

De Fyra enquête (3) - Iedereen had moeten luisteren naar Tineke Netelenbos

De Fyra enquête (2)

Op 18 mei 2015 is de parlementaire enquête naar het Fyra-debacle van start gegaan. Onderzoeksjournalist Marcel van Silfhout is gevraagd om speciaal voor de website fnvspoor.nl de komende vier weken, dagelijks verslag te doen van deze enquête.

Marcel van Silfhout schreef samen met Andries van den Berg het boek De Ontsporing. Het onderzoek naar en de uitgave van De Ontsporing is mogelijk gemaakt door FNV Spoor.

Vandaag zijn tweede bericht.

'HSL-aanbesteding was een idiote exercitie'

Door Marcel van Silfhout

20 mei 2015 - De tweede dag van de parlementaire Fyra-enquête leverde het nodige vuurwerk. Jan Timmer, voormalig Philipstopman en oud-voorzitter van de Raad van Commissarissen van NS veegde de vloer aan met "de idiote exercitie" van politiek Den Haag om de HSL-Zuid aan te besteden. "Privatisering", aldus Timmer, "is de moeder van alle kwaad." Als de spoorliberalisering niet had plaats gehad, ‘dan was ons een hoop ellende bespaard gebleven. Nederland is volgens Timmer een te klein land waar concurrentie op het spoor alleen maar tot onnodig geruzie en gedoe leidt.

In een urenlang betoog kreeg de enquêtecommissie geschiedenisles. Het Fyra-debacle en vooral de totaal verziekte sfeer tussen zijn NS en het Verkeersministerie zit de 82-jarige Timmer ruim vijftien jaar na dato nog steeds hoog. Ten tijde van het eerste bod, het Intercity Max-plan in 1999, is de NS en zijn Raad enorm geschoffeerd en onheus bejegend. Met dat plan had Nederland volgens hem veel eerder en veel betere treinen op het HSL-spoor kunnen hebben. De poging van het Verkeersministerie om kort daarna in het geheim een oranje droomcombinatie te organiseren met KLM, Schiphol en NS in een nieuw treinbedrijf, had alles nog goed op het spoor kunnen brengen. Maar nadat het tweede Kabinet Kok ook het altijd geheim gebleven Oranjebod afwees en voor een openbare aanbesteding koos, was het leed in feite al geschied.

De afgelopen twee dagen heeft de enquête vooral veel vragen gesteld over het absurd hoge bod van de NS tijdens de openbare aanbesteding in 2001: 178 miljoen euro. Dat bedrag nooit waargemaakt kunnen worden en veroorzaakte veel politieke en bedrijfsmatige problemen na 2001. In ons boek De Ontsporing valt bijna de hele lezing van Timmer al te lezen, maar voor de enquêtecommissie vatte hij één van de meest cruciale vraagstukken nog scherper samen. Alle discussies over het te hoge bod en aanverwante financiële perikelen zoals onderlinge onenigheid over zin en onzin van een tariefrestrictie, veegde hij frontaal van tafel. Al die rekensommen zijn maar geneuzel, onbeduidend.

Timmer heeft maar één echte verklaring voor het strategische knock-out bod en dat is deze: de NS wilde met de hoge bieding zo snel mogelijk een eind maken aan de ‘de heilloze exercitie van een openbare aanbesteding.’ Met ‘een slag in de lucht’ werd er door de Raad van Commissarissen 28 miljoen euro toegevoegd aan het al enorm hoge bod van de NS-experts dat uit was gekomen op 150 miljoen. Daarna, dachten Timmer en zijn Raad van commissarissen, komt het gezonde verstand wel weer naar boven en kan het bod met het Verkeersministerie naar een reëel bedrag worden bijgesteld. Het verlies is immers een gezamenlijk verlies. De NS is een staatsbedrijf en de Staat is aandeelhouder, dus wat maakt het uit aan welke kant van de boekhouding dat verlies staat? Een ernstige ‘misrekening’ aldus Timmer die heel kort na het HSL-contract eind 2001 pardoes het toneel verliet. Dat vertrek had ook al te maken met verziekte verhoudingen, in dit geval tussen Minister Netelenbos en de door stakingen en vertragingen geplaagde NS. Die verziekte verhoudingen zijn na zijn vertrek nog zeker ‘tien jaar zijn doorgemodderd.’ Meest verbazingwekkende, aldus Timmer, is dat de NS in Nederland als ‘een soort fremdkörper wordt behandeld,’ en ‘dat we niet het besef hebben dat de NS van ons allemaal is, daar zijn we tot in het absurde in doorgeslagen.’ Dat de Haagse politiek Engeland als voorbeeld heeft genomen, is al even bevreemdend. ‘Als je daar in een trein gaat zitten, dan ga je je geld tellen om te zien of je de terugweg nog kunt betalen.’ Zijn slotconclusie is een bittere: ‘We hebben de reputatie van de BV Nederland dat we alles hier onderling zo goed kunnen regelen te grabbel gegooid. Volstrekt onnodig.’

Het openbare verhoor met Timmer werd voorafgegaan door een al even scherp en emotioneel verhoor van Wim Korf, de toenmalig voor aanbesteding van de HSL-zuid verantwoordelijke projectdirecteur. De topambtenaar stond al die jaren in nauw contact met de ministers Netelenbos en Jorritsma en voerde het Kabinetsbeleid loyaal en zo ambtelijk ‘technisch-juridisch’ gezien professioneel mogelijk uit. Ook Korf reageerde gegriefd over de dramatische verlopen aanbestedingsgeschiedenis. De NS heeft het hoge bod en het HSL-contract destijds toch echt zelf getekend en zou zich als ‘een grote jongen moeten gedragen’ in plaats van ‘de slachtofferrol aan te nemen.’

Korf hekelt het verband dat wordt gelegd tussen het mislukken van de Fyra en de ver daarvoor liggende aanbestedingsperiode. Die twee zouden ‘nul verband houden.’ Meer nog is hij pijnlijk getroffen door tendentieuze en beschuldigende vragen van de commissieleden. Die raken te snel de integriteit, terwijl het nu eenmaal een hard onderhandelingsspel is geweest waarbij iedereen zijn rol heeft gespeeld dan wel moeten spelen. Op één aspect vinden Korf en Timmer elkaar. Ook de topambtenaar en van huis uit ingenieur spreekt van een tijdgeest waarin sprake was van ‘een privatiseringshype.’ In een statement aan het eind van zijn verhoor roept hij de enquêtecommissie op om niet op zoek te gaan naar ‘schuldigen’ of ‘de oorzaak,’ maar naar ‘een verklaring voor alles wat er is gebeurd. Woorden die menigeen ook in De Ontsporing heeft gebezigd.

De ochtendsessie met de wat timide en technische oud-NS-medewerker Kees van Krieken raakte overschaduwd door de meer gloedvolle optredens van Korf en Timmer. Toch had Van Krieken, die na 25 jaar NS als adviseur verbonden was met het Verkeersministerie en de projectorganisatie van Korf, wel een paar saillainte details te melden. Al in september 2001, nog voor de chagrijnig verlopen ondertekening van het HSL-contract in Madurodam, had hij al rekensommetjes gemaakt die een faillissement van het Fyra-bedrijf HSA voorspelde, medio 2011. Die voorspelling bleek profetisch en haarscherp. Ook betichte hij het ministerie en de Nederlandse Staat van het zich onvoldoende rekenschap geven van bezwaren vanuit het Belgische staatsspoorbedrijf NMBS. Ook die relatie, tussen België (NMBS) en Nederland (ministerie en de NS) is ruim tien jaar lang bijzonder getroebleerd geweest, zoals te lezen valt in laatste zes verkeerd genomen wissels (hoofdstukken) in onze non-fictie thriller. Ofwel, lees en ontspoor mee met ons – volgens het vakblad De Ingenieur – ‘verbijsterende boek,’ dat ‘leest als een trein.’

Bronnen: FNV Spoor / De Ontsporing


Share |