Lees het in uw eigen krant. LEES DE WAARHEID DeWaarheid.nu
VOLKSEDITIE VOOR NEDERLAND
VCP.nu

HOME

DutchEnglishFrenchGermanItalianPortugueseRussianSpanish


'De Kim utopie'
Tentoonstelling in het Drents museum en bijbehorend boek

door Chris Steijvers

6 mei 2015 - Het Drents museum in Assen exposeert momenteel schilderijen uit Noord Korea. Voor het grootste deel zijn het socialistisch-realistische olieverfschilderijen. Er is echter ook een aantal werken op papier te zien. Deze laatste bouwen voort op een traditionele kunstuiting in Korea.

Een erg boeiende expositie is het niet. Een aantal werken vertoont grove technische tekortkomingen. Schaduwen die niet goed vallen, lichaamsproporties die niet kloppen of struisvogels die wel met de hand van een zevenjarige lijken te zijn geschilderd. De keuze van de onderwerpen is beperkt tot de hoofdthema's van de Juche-filosofie. Een van die thema's is het centraal stellen van de mens. De mens is meester over alles, ook over de natuur. Op bijna alle schilderijen staan mensen of hun maaksels dan ook op de voorgrond. Waar dat een enkele keer niet of minder gebeurt, zoals op het schilderij "Op de spoorwerf in het noorden", levert dat meteen werk op dat meer aanspreekt. Weliswaar gaat het hier ook over de werkende mens, maar die mens valt geheel in het niet tegen een enorme achtergrond van besneeuwde bergtoppen. Of "Kirho", dat een soldate en een landarbeidster afbeeldt in een rijstveld. De goudgele rijstmassa's drukken de beide mensen bijna van het doek.

Nu is kunstbeleving erg persoonlijk. We moeten ook de herkomst van de werken niet vergeten. Ze zijn alle in de periode van eind jaren 90 tot 2011 in opdracht van de kunstverzamelaar De Groen en de postzegelhandelaar Van der Bijl, bekend doordat hij in 2011 in Pyongyang gearresteerd werd, in Noord-Korea opgekocht. Het is niet aannemelijk dat zij de beste Noord-Koreaanse kunstwerken in handen hebben gekregen. Over de motieven die beide heren hebben om deze kunst te verzamelen staat bij de expositie niets vermeld. Socialistisch-realistische kunst wordt in het westen enerzijds verguisd, anderzijds worden er kapitalen voor geboden. Er is een levendige handel in deze kunstwerken. De prijzen worden de hoogte in gedreven en de werken verdwijnen uiteindelijk als beleggingsobject in de kluizen van de kapitalisten. Wie een antwoord denkt te hebben op de vraag "Waartoe dient kunst" heeft, in de woorden van de dichter Kopland, "slecht gezocht". Maar kunst dient toch zeker niet aan de samenleving te worden onttrokken en als uitweg te dienen voor zinloos opgepot kapitaal. De heren De Groen en Van der Bijl zijn, blijkens een artikel in de Gelderlander van 12 augustus 2011, van het type dat grof geld wil verdienen. Ook dat gegeven kan de selectie beïnvloed hebben.

Het museum geeft op grote borden tekst en uitleg over de schilderijen. Helaas wordt daarin uitgegaan van de overbekende westerse vooroordelen die ten aanzien van Noord-Korea bestaan. In het boek dat naar aanleiding van de tentoonstelling is verschenen, zijn die teksten eveneens te vinden. Het boek hinkt echter op twee gedachten. Daarover straks meer. De opstellers van de teksten interpreteren er vrolijk op los. Daar is op zich niets op tegen. Kunst waarnemen is immers kunst interpreteren. Maar wanneer vooroordelen centraal worden gesteld en men vervolgens geforceerd op zoek gaat naar de bevestiging daarvan in een kunstwerk, slaat men de plank toch mis. Zo zou het schilderij "Felicitaties" de ondergeschikte positie van de vrouw in Noord-Korea tot uitdrukking brengen. Dat is er toch met de beste wil van de wereld niet in te zien. Daar komt nog bij dat op andere schilderijen vrouwen een zeer dominantie positie innemen, zoals in twee werken zonder titel van Mun Kwang-ch'ol en Pak Kwang-rim. In werkelijkheid heeft de Juche-filosofie, net als het maoïsme, radicaal gebroken met de oude confucianistische rolverdeling tussen man en vrouw. Over dit thema, en meer, heeft de Chinees-Amerikaanse schrijfster Amy Tan een aantal indrukwekkende romans geschreven ("De vreugde- en gelukclub", "De vrouw van de Keukengod"). Zelfs de schrijfster Jung Chang, die in haar boek "Wilde zwanen" nogal tekeer gaat tegen het maoïsme, kan, ook al ziet ze overal terugslagen in de ontwikkeling, niet voorbij gaan aan de radicale wijziging van de confucianistische man-vrouw rolpatronen die in de Volksrepubliek China hebben plaatsgevonden.

Onder de noemer "Helden van de arbeid" worden een groot aantal werken gerangschikt waarin arbeid verheerlijkt wordt. Zoveel dringt nog wel door tot de tekstschrijvers. Zij zijn echter niet in staat het begrip arbeid los te zien van zijn liberale context. Voor de westerse bourgeois is het immers simpel: "Je bent aan het werk" of "Je bent vrij". Werken is plicht en plicht wordt geassocieerd met onvrijheid. Marx heeft erop gewezen dat deze verwrongen voorstelling van zaken voortkomt uit het systeem van loonslavernij dat in het westen heersend is. Op dit punt volgt de Juche-filosofie Marx, die arbeid toch eerder ziet als een manier waarop mensen zin geven aan hun bestaan. Deze visie is overigens nièt in strijd met het confucianisme. Maar dat alles is niet aan de tekstschrijvers besteed. Zij ruiken een verdacht luchtje aan het verheerlijken van arbeid. Vanuit hun beperkte zicht is dat consequent. Wie arbeid verheerlijkt, verheerlijkt immers onvrijheid. En zo zijn we dan weer terug bij het grote vooroordeel dat de mensen in Noord-Korea gebukt gaan onder onvrijheid.

Zoals gezegd, het boek hinkt op twee gedachten. Enerzijds tracht men in de teksten bij de schilderijen de bestaande vooroordelen over Noord-Korea te bevestigen, anderzijds worden die vooroordelen effectief onderuit gehaald. Dat laatste gebeurt in een aantal artikelen. Zo begint de historicus Koen de Geuster, die wonderlijk genoeg ook een belangrijke bijdrage leverde aan de eerder genoemde teksten, in een inleiding met de vaststelling: "Hoewel in de Westerse media Noord-Korea steevast wordt omschreven als een mysterieus en gesloten land waarover nauwelijks iets bekend is, weerhoudt dat schijnbaar weinigen ervan om er een uitgesproken mening op na te houden". De Geuster en anderen geven in de artikelen informatie over Noord-Korea en onthouden zich van zo'n uitgesproken mening. Ze maken duidelijk dat Noord-Korea niet mysterieus en gesloten is. Zo wordt in een artikel van kunsthistorica Carey Park de geschiedenis van de Noord-Koreaanse schilderkunst verteld. Die informatie is dus gewoon beschikbaar. Uit het artikel blijkt dat de Kim-dynastie niet uit alles en iedereen bepalende tirannen bestaat, zoals de burgerlijke media ons willen laten geloven. In Noord-Korea zijn door de kunstenaars zelf felle discussies gevoerd over kunst. De Kim-dynastie heeft niet meer gedaan dan de uitkomsten van die discussies tot officiële standpunten te verklaren. En die standpunten zijn dan niet eens rotsvast. De discussies zijn nooit gestopt en in de loop der jaren traden weer allerlei wijzigingen op.

Helaas wordt nergens ingegaan op de rol van de Kim-dynastie in Noord-Korea. In het westen doet men daar alleen maar negatief over en de tentoonstelling zoekt bevestiging van dat negatieve beeld. In feite heeft Kim Il Sung, die de basis legde voor de Juche-filosofie, met een aantal belangrijke Marxistisch-leninistische uitgangspunten gebroken. "De Juche idee moet niet worden gezien als een simpele erfenis en ontwikkeling van Marxisme-leninisme: het moet worden gezien als een nieuw en origineel idee", stelt Kim Jong Il in zijn bundel "Over de Juche-filosofie". Een van die uitgangspunten waarmee gebroken wordt, is het democratisch-centralisme. Het door Lenin ontwikkelde democratisch-centralisme gaat uit van gekozen leiderschap. Noord-Korea grijpt terug op confucianistische ideeën over leiderschap. Confucius legde grote nadruk op de plichten die een leider heeft. Een van de belangrijkste plichten is er voor te zorgen dat het volk geen materiële tekorten lijdt. In Noord-Korea, waar waarschijnlijk niet voldoende vruchtbaar land aanwezig is om de bevolking uit eigen middelen te voeden, zorgt dat voor ernstige problemen. Een andere plicht is het goede voorbeeld te geven. Confucius reageerde op een adellijk heerser die zich bezorgd toonde over het grote aantal diefstallen onder de bevolking met de woorden: "Als u niet zo hebzuchtig was, zouden ze nog niet stelen als u ze ervoor beloonde". De huidige Nederlandse regering heft de handen ten hemel en zegt niks te kunnen doen wanneer allerlei managers zich miljoenen toe-eigenen. Uitkeringsgerechtigden die eens een dubbeltje extra vangen, slepen ze echter meedogenloos voor de rechter. Het mag duidelijk zijn wat Confucius van deze praktijken zou zeggen.

Het belang van het geven van het goede voorbeeld en goede voorlichting gaat in Noord-Korea zo ver dat men feitelijk breekt met materialisme van Marx, Engels en Lenin. "De Juche idee verklaarde voor de eerste keer dat ideologisch bewustzijn de doorslaggevende rol speelt in de activiteiten van de mens", aldus Kim Jong Il. Vandaar ook de enorme nadruk op propaganda waarmee men dat ideologisch bewustzijn wil vormen. Dat verklaart ook dat kunstuitingen, zoals die nu in het Drents museum te zien zijn, niet los kunnen worden gezien van het verbreiden en verstevigen van de Juche-filosofie. Daar kan men, terecht, allerlei nadelen in zien. Maar in het westen kennen we ook zo'n constante stroom van propaganda in de vorm van reclame. Geen mens kan zich daar aan onttrekken. In tegenstelling tot Noord-Korea, waar de propaganda positieve menselijke eigenschappen naar voren haalt, wakkeren de westelijke reclameboodschappen enkel hebzucht en ijdelheid aan.

In het westen is kunst toch in hoofdzaak iets voor de elite. In Noord-Korea is dat anders. Scholen en fabrieken hebben vaak eigen kunstkringen en bijzondere prestaties worden niet beloond met een bonus maar met kaartjes voor culturele gebeurtenissen.

Een aantal Aziatische landen, waaronder Korea, is onbekend met de westerse onverdraagzaamheid ten aanzien van religie of politieke ideologie. Verschillende religies en politieke ideologieën bestaan naast elkaar en men plukt eruit wat men gebruiken kan. Veel Noord-Koreanen zijn ervan overtuigd dat op het moment van de geboorte van Kim Il Sung een speciale ster met een staart boven zijn geboortehut verscheen. Dit kennen we natuurlijk ook uit het Christendom. Het is een oeroud sjamanistisch idee dat er van uitgaat dat er verbanden bestaan tussen gebeurtenissen die op aarde en in de kosmos plaatsvinden. Sjamanisme is in Noord-Korea net zo actueel als confucianisme en communisme.

Westerse ideologen en politici kunnen slechts met minachting over Noord-Korea spreken. Ook orthodoxe communisten zullen wellicht een afwerende houding aannemen ten opzichte van de ontwikkelingen in Noord-Korea. Dat neemt echter niet weg dat die ontwikkelingen door een meerderheid van het Noord-Koreaanse volk worden gesteund. En waarom zou het Noord-Koreaanse volk geen recht hebben op het bepalen van zijn ontwikkeling? Het is eigenlijk te triest voor woorden dat dit recht op zelfbeschikking, door de constante imperialistische agressie van onder andere de VS, alleen maar kan bestaan onder een paraplu van kernwapens.

In de museumwinkel van het Drents museum liggen stapels boeken die meer inzicht willen geven over Noord-Korea. Die boeken zijn echter alle geschreven door rabiate critici van het regime. Van enkele boeken is inmiddels bekend dat er regelrechte verzinsels in staan. Met andere woorden: het is vullis. Wie meer wil weten over de Juche-filosofie kan zich beter verdiepen in de hiervoor genoemde bundel van Kim Jong Il "Over de Juche-filosofie". Het boekje staat vol drukfouten en oeverloze herhalingen. Bepaald geen makkelijk leesvoer, maar onmisbaar. Een inleiding in de leer van Confucius, bijvoorbeeld "Confucianisme" van Karel L. van der Leeuw (AMBO|Amsterdam, ISBN 90 263 18057/978 90 263 1805 4), kan ook veel helderheid brengen in die zogenaamde Noord-Koreaanse duisternis.

Men moet zich moeite doen. Voor de Nederlandse intellectuelenkrant NRC Handelsblad is dat te veel gevraagd. Een bespreking van de tentoonstelling in Assen door Bernard Hulsman krijgt als kop: "De Grote leider is een begonia". Dat slaat dan op de Kimjongilia, een soort begonia die in Noord-Korea gekweekt wordt en die naar Kim Jong Il is vernoemd. Op een aantal schilderijen krijgt die begonia een prominente plek. Scheldwoorden verzinnen voor Noord-Koreaanse leiders is een sport in het westen. De NRC kan zich nu gelukkig prijzen. Ze hebben ook zo'n scheldwoord. Dat waarschijnlijk alle leden van het Nederlandse koningshuis hun naam hebben gegeven aan een tulp wordt dan maar vergeten. Maar wie zou een krantenartikel over Nederland met als kop: "De koning is een tulpenbol" serieus nemen?

De bespreking begint met de zin: "Nog altijd is Noord-Korea net zo stalinistisch als de Sovjet-Unie onder Stalin". Het is gebruikelijk dat in de NRC het bijvoeglijk naamwoord "stalinistisch" aan Noord-Korea wordt toegevoegd. Wat er wordt bedoeld met "stalinistisch" blijft onduidelijk. Er kan goeds en slechts van Stalin worden gezegd, maar een eigen ideologie heeft hij toch niet ontwikkeld. "Stalinistisch" wordt in de NRC als scheldwoord gebruikt. Scheldwoorden drukken haatgevoelens uit. Ze verklaren niks. Wie een ander uitscheldt, heeft moeite de ander waar te nemen. Geen wonder dus dat het Hulsman volledig ontgaat dat Noord-Korea met zijn Juche-filosofie een geheel andere weg is ingeslagen dan de Sovjet-Unie onder de leiding van Stalin. Helaas bestaat er een slag mensen, en NRC-intellectueel Hulsman behoort daar blijkbaar toe, dat zijn eigendunk alleen maar op peil kan houden door een ander naar beneden te trappen. Ooit zat er meer verstand bij de NRC. In 2010 boorde de columnist J.L. Heldring de uitspraak van oud-veiligheidsadviseur Brzezinski dat Noord-Korea het "punt van krankzinnigheid" had bereikt volledig de grond in. Hij zag eerder dat Noord-Korea "op meesterlijke wijze gebruik heeft gemaakt van de impasse waarin anderen zich bevinden". Heldring was bepaald geen aanhanger van de Kim-dynastie. Maar hij keek wel beter naar de feiten.

De tentoonstelling loopt tot tot en met 30 augustus.

"Over de Juche-filosofie" van Kim Jong Il was verkrijgbaar bij de Stichting DPKR. Deze stichting bestaat echter niet meer. Het is de redactie niet bekend of en zo ja waar het boekje nog verkrijgbaar is.


Share |